Dyrektywa o publikacji ogłoszeń (zwana też dyrektywą o jawności) - 68/151 uchwalona 9 marca 1968 roku, określa przede wszystkim warunki i zasady jawności, a także ważność zobowiązań przyjętych przez spółki kapitałowe.

Dyrektywa o kapitale - 77/91 uchwalona 13 grudnia 1976 roku reguluje problematykę zakładania spółek akcyjnych oraz wymogi dotyczące określenia wysokości a także ewentualnych zmian kapitału.

Dyrektywa o fuzji - 78/855 uchwalona 9 października 1978 roku określa warunki połączeń w ramach tego samego kraju spółek akcyjnych.

Dyrektywa o bilansie - 78/660 uchwalona 25 lipca 1978 roku o zamknięciu rocznym spółek kapitałowych. Została ona zmieniona przez Dyrektywę o spółce z o.o.& Co. - Spółce komandytowej: Dyrektywę Rady 90/605 z 8 listopada 1990 roku oraz przez Dyrektywę o przedsiębiorstwach średniej wielkości: Dyrektywę 90/604 z 8 listopada 1990 roku.

Dyrektywa o podziale - 82/891 uchwalona 17 grudnia 1982 roku określa zasady podziału spółek akcyjnych polegające albo na objęciu przez akcjonariuszy akcji spółki podzielonej bez dokonywania formalnej likwidacji spółki, albo przez utworzenie nowych spółek i przeniesieniu do nich majątku spółki rozwiązywanej, ale bez przeprowadzenia likwidacji.

Dyrektywa o bilansie koncernu - 83/349 uchwalona 13 czerwca 1983 roku reguluje zasady prowadzenia rachunkowości spółek powiązanych kapitałowo i stanowi istotne uzupełnienie regulacji zawartych w Dyrektywie 78/660.

Dyrektywa o kwalifikacjach rewidentów - 84/253 uchwalona 10 kwietnia 1984 roku określa warunki, jakie muszą spełniać audytorzy.

Dyrektywa o oddziałach- 89/666 uchwalona 21 grudnia 1989 roku reguluje zasady powoływania przez spółki, oraz związane z tym warunki jawności, oddziałów tworzonych za granicą.

Dyrektywa o spółkach jednoosobowych - 89/667 uchwalona 21 grudnia 1989 roku reguluje status prawny jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Dyrektywa o strukturze - zmieniona propozycja 5. dyrektywy z 15 sierpnia 1983 roku o strukturze spółki akcyjnej oraz uprawnieniach i obowiązkach jej organów.

Dyrektywa o prawie koncernowym - zmieniony projekt wstępny 9. dyrektywy z 1984 roku o prawie koncernowym.

Dyrektywa dotycząca ofert przyjęcia - zmieniona propozycja 13. dyrektywy z 14 września 1990 roku o ofertach przejęcia spółki przez wykupienie kontrolnego pakietu udziałowego.

Dyrektywa o fuzji transgranicznej - propozycja 10. dyrektywy z 14 stycznia 1985 roku dotyczącej fuzji transgranicznej

Dyrektywa o likwidacji - opracowany projekt wstępny 14. dyrektywy z 1987 roku dotyczącej rozwiązania i likwidacji spółek.

Szczególnego typu regulacjami są rozporządzenia, wśród których na uwagę zasługuje:

Rozporządzenie z 25 lipca 1985 roku o Europejskim Zgrupowaniu Interesów Gospodarczych

Rozporządzenie z 21 grudnia 1989 roku o kontroli powiązań przedsiębiorstw

Rozporządzenie z 16 maja 1991 roku o statusie europejskiej spółki akcyjnej

Potrzeby Wewnętrznego Rynku Europejskiego zmuszają Wspólnotę do działań zmierzających przede wszystkim do usunięcia różnic prawnych poprzez harmonizację krajowych systemów prawa spółek oraz do stworzenia ponadnarodowych form spółek, które mogłyby działać na całym jej obszarze. Podstawy prawne tych działań zostały stworzone w Traktacie o Wspólnotach Europejskich.

Zbliżanie krajowych systemów prawa spółek jest działaniem najbardziej istotnym, a to ze względu na potrzebę stworzenia we Wspólnocie stosunków podobnych do tych jakie obowiązują na rynku wewnętrznym. Urzeczywistnieniu swobody podejmowania działalności gospodarczej służy art.54 ust.3 lit. g TWE nakładający na organy Wspólnoty obligację do "koordynowania w niezbędnym zakresie przepisów ochronnych, które w interesie wspólników oraz osób trzecich są przewidziane w państwach członkowskich w odniesieniu do spółek w rozumieniu art. 58 ust. 2 TWE i służą równorzędnemu ukształtowaniu tych przepisów". Przytoczenie art. 58 ust. 2 TWE wymaga wyjaśnienia pojęcia spółki, jakie obowiązuje w prawie europejskim. I tak za spółki uznawane są "spółki prawa cywilnego i prawa handlowego, łącznie ze spółdzielniami oraz pozostałymi osobami prawnymi w sferze prawa publicznego i prywatnego, z wyjątkiem tych, które nie realizują celu zarobkowego". Tak więc zakres podmiotowy EPS ogranicza się jedynie do wybranych elementów spółek kapitałowych (akcyjna, komandytowo-akcyjna, z ograniczoną odpowiedzialnością), zaś poza jego regulacją znajdują się spółki osobowe (jawne, partnerskie, komandytowe).

TWE zawiera w swej treści także inne możliwości usuwania różnic prawnych, czego przykładem może być art. 100 przewidujący "zbliżanie tych przepisów prawnych państw członkowskich, które oddziałują bezpośrednio na tworzenie lub funkcjonowanie Wspólnego Rynku". Podobne znaczenie ma art. 100a przewidujący "środki w celu zbliżania tych przepisów prawnych i aktów administracyjnych, których przedmiotem jest tworzenie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego", aczkolwiek wyraźnie tylko o tyle, o ile Traktat "nie stanowi inaczej".

Podstawowym instrumentem prawa WE w dziedzinie zbliżania prawa jest dyrektywa, która dla tworzenia EPS ma zasadnicze znaczenie. Zgodnie z art. 189 ust. 3 dyrektywa "jest wiążąca odnośnie zamierzonego skutku, w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego, do którego jest skierowana , zostawiając jednak władzom krajowym wybór formy i metod". Dyrektywa nie tworzy zatem formalnego prawa jednolitego, jedynie stanowi podstawę do zmiany krajowych porządków prawnych tak by ich regulacje były przedmiotowo równoważne pod względem skutków".

Innym "środkiem" służącym zbliżaniu prawa są rozporządzenia, które mają "zastosowanie ogólne" oraz "obowiązują w całości i stosuje się je bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich" (art. 189 ust. 2). Wynika stąd, iż rozporządzenia nie mają statusu prawa krajowego, lecz status prawa Wspólnot, co z kolei oznacza, iż jest ono właściwe jedynie tam, gdzie istniejący w państwach członkowskich stan prawny może zostać zmieniony bez przekształcania norm krajowych".

Ponieważ Europejskie Prawo Spółek pozostaje nadal prawem krajowym, każda spółka we Wspólnocie musi podlegać porządkowi prawnemu określonego państwa członkowskiego. O tym zaś, któremu prawu krajowemu spółka podlega, decydują normy kolizyjne międzynarodowego prawa spółek. Ponieważ są one częścią składową krajowych porządków prawnych państw członkowskich muszą one być ukształtowane tak by spełniały wymagania swobody prowadzenia działalności gospodarczej i swobody świadczenia usług. Oznacza to, iż prawo kolizyjne państw członkowskich musi zagwarantować, że spółki mające według prawa państwa członkowskiego zdolność prawną lub mogące być podmiotami praw i obowiązków, posiadają także tę zdolność na obszarze Wspólnoty. Prócz tego spółki muszą też mieć możliwość korzystania ze swobody prowadzenia działalności gospodarczej oraz przeniesienia swojej centrali z jednego państwa członkowskiego do drugiego. Wreszcie musi też być możliwa koncentracja przedsiębiorstw poszczególnych państw członkowskich ponad ich granicami w ramach nowego przedsiębiorstwa czyli po prostu musi być możliwa fuzja spółek.

Zadaniem Wspólnoty, prócz zbliżania krajowych systemów prawa spółek, jest tworzenie ponadnarodowych form spółek, jako instrumentu organizacyjnego umożliwiającego budowę struktur przedsiębiorstw na obszarze Wspólnoty. W związku z tym Wspólnota rozpoczęła prace nad dostosowaniem struktur przedsiębiorstw działających na obszarze Unii Europejskiej do "transgranicznej działalności gospodarczej", co z kolei doprowadziło do sporządzenia kilku propozycji dotyczących ustanowienia Stowarzyszenia Europejskiego, Spółdzielni Europejskiej i Europejskiej Spółki Wzajemnej. Wysiłki Wspólnoty dotyczą także ustanowienia norm organizacyjnych, umożliwiających transgraniczną współpracę przedsiębiorstw, które jednocześnie pozostawałyby samodzielne, a poza tym koncentrują się na ułatwieniu transgranicznych procesów restrukturyzacyjnych przedsiębiorstw polegających w szczególności na dokonywaniu fuzji lub formowaniu koncernu.

Wspomniane wyżej regulacje wskazują, iż Europejskie Prawo Spółek nie jest prawem skierowanym do tego samego adresata co krajowe prawo spółek, to znaczy do przedsiębiorców czy też osób trzecich lecz do państw członkowskich oraz państw stowarzyszonych. Taka zaś regulacja tworzy gwarancję rzeczywistego działania zasady swobody zakładania przedsiębiorstw jak również swobody przepływu kapitału.

Anna Wolińska

BIBLIOGRAFIA
M.A.Dauses, Prawo gospodarcze Unii Europejskiej, Warszawa 1999
L.J.Smith, C. de Cussy, Prawo spółek w Republice Federalnej Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoszech

Anna Wolińska - ukończyłam Wydział Prawa i Administracji na Filii UMCS w Rzeszowie, aktualnie aplikantka radcowska (II rok), asystent w Wyższej Szkole Informatyki i Zarządzania z siedzibą w Rzeszowie, konsultant w Regionalnym Centrum Informacji Europejskiej w Rzeszowie